Module 3 | Pijpwerk
Het pijpwerk en daarmee samenhangende kennis en inzicht in disposities komen aan de orde in de derde module.
Vereisten
De kandidaat geeft blijk van kennis van en inzicht in
- materialen en factuur van alle soorten pijpwerk;
- mensuursystemen en -tabellen;
- de beginselen van intonatie;
- orgeldisposities, mede in samenhang met de internationale orgelliteratuur;
- toonhoogte en stemming van een orgel;
- aanwijzingen op en in pijpwerk die bij historisch onderzoek van belang zijn zoals inscripties, constructiecirkels et cetera en de wijze van documenteren daarvan.
- Jan van Heurn, De Orgelmaaker, 1804/1805.
[Derde afdeeling. Waar in gehandeld wordt over het geluidgeevend gedeelte des Orgels. Van de Stofen; Van den Smelt-oven;Van het bereiden der plaaten; Van de verschillende soorten van Orgel-Pijpen; Van het Mensureeren; Van het Snijden en Vormen der Labiaal-Pijpen; Van het Soldeeren; Van het Voltooijen der Labiaal-Pijpen; Van de Gezigt-Pijpen; Van de houten Pijpen; Van het Intoneeren der Labiaal-Pijpen; Van de Tong-werken; Van de bijzondere eigenschappen en mensuren der verschillende Tong-werken; Van het Intoneeren der Tong-werken; Van de Orgelstemmen; Van het plaatsen der Pijpen in het Orgel; Van de Temperatuur, en het stemmen des Orgels; Van Orgel-Dispositien.] - Bouman/Oosterhof, Orgelbouwkunde, 1985.
[Hoofdstuk 1. Inleiding (speciaal de §§ 3 – 13 over orgel en akoestiek); Hoofdstuk 11. orgelpijpen en hun constructie; Hoofdstuk 12. De toonvorming in orgelpijpen met toepassing op de praktijk; Hoofdstuk 13. Mensuren; Hoofdstuk 14. Intonatie; Hoofdstuk 15. Analyse van de klank van orgelpijpen; Hoofdstuk 16. Stemming; Hoofdstuk 17.Sprekende registers.]
Bouman geef veel waardevolle informatie, zij het niet altijd in even duidelijke bewoordingen. Op dit punt scoort Audsley beter en vult zodoende aan. - Gierveld, Inleiding tot de orgelbouw, 1982.
§2.4 levert kleine aanvullingen op Bouman/Oosterhof. - Het Historische Orgel in Nederland, Amsterdam 1997 – 2010.
Disposities en samenstellingen van vulstemmen bestuderen. - Fidom (red.), Hoe mooi huilt de wolf? Orgelstemmingen in de tijd van Albertus Anthoni Hinsz, Groningen 2005.
[Jos De Bie, Historische stemmingen: theorie en indeling.] - Van Biezen, Stemmingen, speciaal bij toetsinstrumenten, 1978
- Arthur Mendel, Pitch in Music since 1500. A Re-examination, in Acta Musicologica, Vol. L 1978; Fasc. I/II J Januar-Dezember
- New Grove Dictionary of Music & Musicians (1979),
lemmata PITCH en TEMPERAMENTS - Bouman/Oosterhof, Orgelbouwkunde, Amsterdam 1947.
[§2, Oude maten; §30-33]
- Dom Bédos, Die Kunst des Orgelbauers, 1977 (vertaling in het Duits).
[§136 – §205. Beschreibung der Orgelregister; §206 – §282. Mensuren der Orgelregister; §844 – §992. Bau der Holzpfeifen; Das Gießen van Zinn & Blei; Bau der Prospektpfeifen einer Orgel; Bauart der Pfeifen aus Zinn & Metall für das Innere der Orgel; §1100 – §1192. Einbau des Prospektes/aller anderen Pfeifen; Intonieren der Pfeifen, Legen der Temperierung]
Aanvulling op Van Heurn, biedt niet heel veel meer; bij Van Heurn is de zuidelijke bouwwijze goed vertegenwoordigd. - Töpfer, Die Teorie und Praxis des Orgelbaues, 1888.
[Zweites Buch. Die Lipfenpfeifen. Drittes Buch. Die Zungenpfeifen] - Audsley, Te Art of Organbuilding, 1905.
[Chapter IX. Acoustical Maters Connected with Organ Pipes; Chapter XIII. Names and General Particulars of Organ Stops – Ancient and Modern; Chapter XXXIII. Wood Pipes And Te Materials Used in Teir Construction; Chapter XXXIV. Wood Pipes And Teir Modes of Construction; Chapter XXXV. Metal Pipes And the Materials Used in Their Construction; Chapter XXXVI. Metal Pipes And THeir Modes of Construction; Chapter XXXVII. Scales of Labial Pipes; Chapter XXXVIII. Reed Pipes And Their Modes of Construction; Chapter XXXIX. Te Art of Voicing; Chapter XL. Pitch, Tuning, and Regulating.]
Voornamelijk verdienstelijk met betrekking tot 19e eeuwse vondsten. Op veel plaatsen ook een bruikbare samenvating van wat in Töpfer/Allihn te berde wordt gebracht. - Joel Speerstra (ed.), Te North German Organ Research Project at Göteborg University, 2003
[Part IV. The Pipework] Veel informatie over orgelmetaal in de Noord-Duitse traditie (samenstelling, gieten en reconstructies van historische methoden), intonatietechnieken (summier) en mixtuursamenstellingen. - Een door de kandidaat te kiezen recente publicatie over loodcorrosie.
